25 C
Ho Chi Minh City
Thứ Bảy, Tháng Tám 15, 2020

Ngược dòng lịch sử: Thì ra công cụ phái sinh hàng hóa đã có từ thời 8000 năm TCN!

Phân Tích Thị Trường

Thời tiết ủng hộ cho giá trị giao dịch hàng nông sản

Phố Wall diễn biến trái chiều khi nhà đầu tư vẫn chờ đợi gói cứu trợ kinh tế của Mỹ. Số liệu thất nghiệp...

Khuyến nghị giao dịch Dầu Đỗ Tương ngày 14/8: Nên mở lệnh Mua thăm dò đề phòng biến động giá

I/ Xu hướng Ngược lại với mặt hàng Lúa Mỳ, Dầu đỗ tương đang được kỳ vọng tăng trưởng với cuộc họp Mỹ - Trung...

Khuyến nghị giao dịch Lúa Mỳ ngày 14/8: Quan sát và mở lệnh Bán khi giá trong phiên giảm tiếp diễn

I/ Dòng tiền lớn Thị trường Lúa mỳ gặp phải áp lực Bán khá mạnh tay từ dòng tiền lớn. Có vẻ biến động mạnh...

Khuyến nghị giao dịch Đỗ Tương ngày 13/8: Tiếp tục quan sát vị thế Bán khi giá phục hồi

I/ Xu hướng Mặt hàng Nông sản nói chung và đỗ tương nói riêng đang gặp phải áp lực chốt lời. Nguyên nhân trực tiếp...

Phái sinh hàng hóa, hay Hàng hóa phái sinh là công cụ tài chính vừa được chính thức giao dịch tại Việt Nam từ tháng 7/2018. Thế nhưng, ít người biết rằng, thị trường phái sinh hàng hóa chuyên nghiệp đã xuất hiện cách đây 200 năm. Trước đó, công cụ tài chính này được nhen nhóm ngay từ thời… cổ đại!

Nhu cầu sơ khai từ những hội chợ thương mại trung cổ

Khoảng 8000 năm trước Công nguyên, khi chữ viết và toán học phát triển ở Sumer, lãnh thổ nằm ở khu vực sông Tigris và Euphrates tại Trung Đông, người dân đã sử dụng thẻ đất cùng lọ đất làm hợp đồng thỏa thuận cung cấp một lượng hàng hóa (đánh dấu bằng thẻ đất) vào một ngày nhất định (thời gian ghi trên lọ đất) với giá cả (có thể được xác định bằng lượng hàng hóa khác) ấn định ở ngày thỏa thuận. Đến khoảng 3500 năm trước Công nguyên, người Sumer thay thế lọ đất thành bảng đất sét. Những giao dịch lúc đó đã có đặc tính tương tự như hợp đồng kỳ hạn hiện nay.

Giao dịch hàng hóa phái sinh sơ khai trên các thẻ đất sét

Đến thời kỳ cổ đại, công cụ phái sinh cũng xuất hiện ở nhiều nơi khác.

Thời Hy Lạp cổ đại, người Athen lập ra hợp đồng vận chuyển thương mại có tính chất tương tự như hợp đồng kỳ hạn. Đến khoảng năm 1100, các thương gia Châu Âu phát triển “văn tự hội chợ” (fair letter) – một dạng thư tín dụng giữa người mua và người bán. Những văn tự này sau đó sẽ được “thanh toán” tại một hội chợ thương mại ở châu Âu như Hội chợ Champagne và Brie của Pháp. Người bán hàng sẽ tập trung hàng hóa sẵn ở hội chợ và người mua sẽ cung cấp một “văn tự” làm phương tiện thanh toán và mua hàng. Hội chợ Champagne lúc mới thành lập chỉ phục vụ cho trao đổi nông sản, nhưng về sau phát triển thành thị trường thương mại lớn với nhiều mặt hàng.

Lúc bấy giờ, hội chợ Champagne đóng vai trò như một trung tâm thanh toán bù trừ quốc tế cho các giấy nợ, thư tín dụng. Người bán nhận được “văn tự hội chợ” hay thư tín dụng. Thư này sẽ được nhà kim hoàn tại địa phương phụ cận thanh toán. Thời kỳ này, nhà kim hoàn là nơi thương nhân gửi và cất giữ tiền. Sau này, các nhà kim hoàn phát triển thành các ngân hàng.

Trong thời gian dài sau đó, trao đổi thương mại hàng hóa trong thế giới phương Tây sử dụng các thỏa thuận hợp đồng tương tự như hợp đồng kỳ hạn. Tuy nhiên, nói chung, các thỏa thuận vẫn phải giải quyết trực tiếp với nhau và chưa có quy chuẩn cụ thể, là hình thái giao dịch phi tập trung (OTC) đòi hỏi sự tin tưởng giữa các bên.

Thế kỷ 18, xuất hiện sàn giao dịch đầu tiên tại Nhật Bản

Vào khoảng năm 1700 ở Nhật Bản, giới phong kiến ở nông thôn thu thuế bằng gạo. Sau đó, họ mang gạo đến các thành phố như Osaka để cất trữ và bán đấu giá. Chỉ các nhà buôn được cấp phép mới có quyền thầu mua gạo tại các cuộc đấu giá đó. Bên thắng thầu sẽ nhận được một chứng từ xác nhận, và được giao gạo khi xuất trình chứng từ đó đồng thời thanh toán tiền. Về sau, các chứng từ này trở thành có khả năng chuyển nhượng; dẫn đến sự hình thành và phát triển một thị trường mới phục vụ mua và bán chứng từ giữa các thương gia.
Đến khoảng năm 1730, với sự hỗ trợ của chính phủ, thị trường giao dịch lúa gạo Dojima được thành lập với hai loại: “shomai” và “choaimai”.

Thị trường giao dịch lúa gạo Dojima

Shomai là nơi gạo được trao đổi thực sự dưới dạng hàng hóa vật chất. Ở đây, thương nhân mua và bán các loại gạo khác nhau dựa trên giá giao ngay. Chứng từ nhận gạo được cấp cho mỗi giao dịch và sẽ được giải quyết trong vòng bốn ngày.

Choaimai là thị trường giao dịch hợp đồng tương lai đầu tiên, nơi diễn ra việc mua bán gạo “trên sổ sách”. Để có thể tham gia vào thị trường choaimai, thương nhân được yêu cầu thiết lập mối quan hệ với một trung tâm thanh toán. Giao dịch được thực hiện thông qua trung tâm thanh toán, và trung tâm này sẽ đứng ra chịu trách nhiệm thanh toán nếu thương nhân vỡ nợ trong vụ giao dịch.

Thị trường giao dịch lúa gạo Dojima được cho là thị trường hợp đồng tương lai đầu tiên và cũng là thị trường công cụ phái sinh hàng hóa đầu tiên trên thế giới.

Cũng cùng thời giannày, tại Hà Lan, giao dịch phái sinh trên lúa mì phục vụ nhu cầu của nhiều quốc gia Châu Âu để tích trữ và chi trả bằng nông phẩm.

Thế kỷ 19, công cụ phái sinh hàng hóa được chuẩn hóa và đa dạng hợp đồng

Năm 1848, Sở giao dịch Thương mại Chicago (Chicago Board of Trade – CBOT) được thành lập. Trước sự kiện này, giao dịch hàng hóa được thực hiện tương tự như nhiều thế kỷ trước đó. Người mua và người bán cần phải gặp mặt nhau để lập nên một thỏa thuận mua bán – tương tự như một hợp đồng kỳ hạn. Vấn đề là rủi ro đối tác rất lớn nếu giá biến động quá mạnh khiến một bên phá vỡ cam kết.

CBOT, năm 1929

Sự ra đời của CBOT giúp giao dịch phái sinh hàng hóa diễn ra thuận lợi hơn và có trật tự hơn. Đến năm 1850, sở giao dịch này đã phát triển các quy tắc và chuẩn mực cho sản phẩm nhằm làm thị trường vận hành hiệu quả hơn, nhưng vẫn sử dụng hợp đồng kỳ hạn.

Hàng hóa giao dịch thời kỳ này là ngũ cốc, lúa mì, bắp, đậu, về sau có thêm gia súc, trứng, thực phẩm và nước trái cây ướp lạnh. Phổ biến trong thời kỳ này là các hợp đồng kỳ hạn về nông phẩm.

Về sau, để khắc phục nhược điểm của hợp đồng kỳ hạn là không được chuẩn hóa và khó bán lại cho bên thứ ba, hợp đồng tương lai đã ra đời vào năm 1.865.  Hợp đồng này được chuẩn hóa với sự tham gia của sở giao dịch với vai trò một bên đối tác.

Thập kỳ 70 của thế kỷ 19 đánh dấu giai đoạn phát triển rộng khắp của chứng khoán phái sinh. Đây là thời kỳ chính phủ nhiều nước dỡ bỏ các quy định đối với việc định giá và kiểm soát trên thị trường khiến độ biến động thị trường tăng cao. Bên cạnh đó, sự phát triển của máy tính và công nghệ đã cho phép các mô hình và phép tính phức tạp được xử lý nhanh chóng và hiệu quả hơn. Những yếu tố này tạo môi trường và nền tảng cho việc ứng dụng các chứng khoán phái sinh một cách rộng rãi.

Trong thời gian này, nhiều sàn giao dịch chứng khoán phái sinh đã ra đời tại khu vực Bắc Mỹ nhằm đáp ứng nhu cầu sử dụng công cụ ngày càng tăng: Sở giao dịch hàng hóa Chicago (CBOE) được thành lập năm 1973; Sở giao dịch chứng khoán Mỹ (American Stock Exchange – ASE), Sở giao dịch Montreal (Montreal Exchange – ME) và Sở Giao dịch Chứng khoán Philadelphia (Philadelphia Stock Exchange) bắt đầu kinh doanh hàng hóa năm 1975; còn Sở Giao dịch Thái Bình Dương (Pacific Exchange) bắt đầu giao dịch hàng hóa vào năm 1976. Lúc này, sản phẩm phái sinh không chỉ dừng ở hợp đồng kỳ hạn và hợp đồng tương lai, mà phát triển sang những công cụ mới gồm hợp đồng hàng hóa, hợp đồng hoán đổi.

Thế kỷ 20, làn sóng giao dịch phái sinh xuất hiện khắp nơi trên thế giới

Làn sóng giao dịch chứng khoán phái sinh thứ hai xuất hiện trong những năm 1980 và đầu những năm 1990 tại Châu Âu. Trong thời gian này, các sở giao dịch chứng khoán phái sinh được thành lập tại hầu hết các thị trường tài chính lớn Tây Âu.

Quan trọng nhất phải kể đến Sở giao dịch Hợp đồng tương lai và hàng hóa tài chính London (London International Financial Futures and Options Exchange – LIFFE) tại Anh năm 1982; Sở giao dịch các công cụ tài chính (Marché à Terme International de France – Matif) tại Pháp năm 1986, và Sở giao dịch DTB tại Đức năm 1990. Hầu hết các sở giao dịch này đều thành lập trung tâm thanh toán bù trừ riêng của mình.

Sự phát triển của máy vi tính đã giúp thị trường phái sinh trở nên “gọn nhẹ” hơn bởi các giao dịch trên máy tính. Được đưa vào sử dụng lần đầu tiên trên Sở giao dịch hàng hóa Chicago (CME) năm 1992, giao dịch điện tử đã nhanh chóng được chấp nhận rộng rãi. Lợi ích có được từ giao dịch điện tử là tăng tính thanh khoản, tính minh bạch và giảm chi phí giao dịch, nhờ vào đó tăng cơ hội cho những cho những nhà đầu tư trong việc quản lý rủi ro và đầu cơ hưởng chênh lệch.

CBOE, năm 1973

Tuy xuất hiện muộn hơn ở các thị trường mới nổi song công cụ phái sinh đã có sự phát triển khá mạnh mẽ ở nhiều nơi như Hàn Quốc, Ấn Độ, Hong Kong, Singapore… Các sản phẩm phái sinh cũng ngày càng đa dạng hơn nhằm đáp ứng nhu cầu của nhiều đối tượng khác nhau. Và dù có thể vẫn còn những luồng ý kiến khác nhau về vai trò của công cụ phái sinh, thị trường giao dịch các công cụ này này vẫn hiện diện và giữ một vị trí quan trọng trong hệ thống tài chính thế giới.

Các hàng hóa cơ sở của công cụ phái sinh ngày càng đa dạng

Vào những năm 1980, công cụ phái sinh đã xuất hiện trên hầu hết các sản phẩm tài chính như cổ phiếu đơn lẻ, chỉ số cổ phiếu, trái phiếu và các kim loại quý, năng lượng ra đời.

Ngoài ra, trong khu vực liên ngân hàng và các tổ chức tài chính lớn, các hợp đồng kỳ hạn giao dịch ngoại tệ, lãi suất phi rủi ro (trái phiếu chính phủ), các giấy tờ có giá, kể cả là hợp đồng mua nhà, hoặc các giấy chứng nhận sở hữu tài sản tài chính được giao dịch rất sôi động và mang giá trị lớn.

Các hợp đồng kỳ hạn trên tài sản tài chính đóng vai trò là công cụ phòng hộ rủi ro thiết yếu cho danh mục đầu tư và cơ cấu vốn của các ngân hàng đầu tư, ngân hàng thương mại, các tổ chức tài chính và bảo hiểm.

Việc xuất hiện công cụ phái sinh trên chỉ số cổ phiếu và trái phiếu chính phủ đã đáp ứng nhu cầu cung cấp các sản phẩm phòng hộ rủi ro cho danh mục đầu tư đa dạng, hoặc cho phép nắm giữ các danh mục đầu tư mô phỏng thị trường với lợi ích đòn bẩy rất cao.

Đối với những mặt hàng là kim loại quý và năng lượng, phái sinh trên các mặt hàng này đáp ứng được việc dự đoán giá cả, phòng hộ rủi ro và báo trước những diễn biến trên thị trường cơ sở.

Đón đọc kỳ II: Tại Việt Nam, phái sinh hàng hóa xuất hiện khi nào?

Nguồn tham khảo: Trung tâm Nghiên cứu khoa học và Đào tạo chứng khoán (Ủy ban chứng khoán nhà nước) và Công ty Cổ phần Chứng khoán Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam

 

 

 

 

 

- Advertisement -

Tin Cùng Loại

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

- Advertisement -

Tin Mới

Nhu cầu dầu diesel của Trung Quốc tăng kỷ lục

Theo Reuters đưa tin ngày 14/8 - Nhu cầu tiêu thụ dầu diesel của Trung Quốc có khả năng đạt kỷ lục trong năm...

Thời tiết ủng hộ cho giá trị giao dịch hàng nông sản

Phố Wall diễn biến trái chiều khi nhà đầu tư vẫn chờ đợi gói cứu trợ kinh tế của Mỹ. Số liệu thất nghiệp...

Khuyến nghị giao dịch Dầu Đỗ Tương ngày 14/8: Nên mở lệnh Mua thăm dò đề phòng biến động giá

I/ Xu hướng Ngược lại với mặt hàng Lúa Mỳ, Dầu đỗ tương đang được kỳ vọng tăng trưởng với cuộc họp Mỹ - Trung...

Giá cao su ngày 14/8: Giá tại sàn Osaka tiếp đà tăng

Tại sàn giao dịch hàng hóa Osaka, giá cao su ngày 14/8 kỳ hạn giao vào tháng 1/2021 tăng. Giá được hỗ trợ bởi...

TT nông sản ngày 14/8: Giá ngô tuần tăng 5%, giá lúa mì không đổi

Thị trường nông sản thế giới trong tuần biến động trái chiều, cụ thể, giá đậu tương tăng 3,5%, giá ngô tăng hơn 5%...